Конституция – кез келген мемлекеттің ең басты құқықтық негізі, қоғамның саяси, әлеуметтік және экономикалық дамуын айқындайтын, мемлекеттік құрылымның іргетасын бекітетін аса маңызды құжат. Ол тек заңдардың жиынтығы ғана емес, сонымен қатар елдің даму бағытын, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын, мемлекеттік биліктің құрылымы мен қызмет ету қағидаттарын анықтайтын стратегиялық мәні зор Негізгі заң болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы жобасының жариялануы – еліміздің қоғамдық-саяси өміріндегі ерекше маңызы бар тарихи оқиға.
Жаңа Конституция жобасы қоғамда кеңінен талқыланып, азаматтар тарапынан үлкен қызығушылық тудырып отыр. Бұл құжаттың мазмұнына терең үңілген сайын, оның басты мақсаты – мемлекет пен қоғам арасындағы өзара сенімді нығайту, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын барынша қорғау, сондай-ақ әділетті және ашық қоғам қалыптастыру екені айқын көрінеді. Конституция жобасында еліміздің жаңа даму кезеңіне қадам басуы, мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру және құқықтық мемлекет қағидаттарын күшейту бағыттары айқын белгіленген.
Жаңа Конституция жобасымен танысу барысында ең алдымен адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауға ерекше мән берілгенін атап өткен жөн. Қазіргі заманда әрбір мемлекет үшін азаматтардың құқықтарын қорғау – басты басымдықтардың бірі. Осы орайда Негізгі заңда адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарының жоғары деңгейде қамтамасыз етілуі, олардың заң алдындағы теңдігі мен әділеттілік қағидаттарының сақталуы маңызды орын алады. Бұл – қоғамның мемлекетке деген сенімін арттыратын негізгі факторлардың бірі.
Конституция жобасында ерекше назар аудартатын маңызды бөлімдердің бірі – Преамбула. Онда ұлттық құндылықтардың, тарихи сабақтастықтың және қазақ жеріндегі мемлекеттіліктің терең тамырларының көрініс табуы – ел болашағы үшін айрықша мәнге ие. Өйткені өз тарихын, мәдениетін және рухани мұрасын құрметтеген халық қана тұрақты даму жолына түсе алады. Ұлы дала өркениетінің бай мұрасын дәріптеу арқылы жас ұрпақтың бойында отансүйгіштік, елжандылық және тарихи сана қалыптасады. Бұл – ұлттық бірегейлікті нығайтудың, қоғамның рухани тұтастығын сақтаудың басты тетігі.
Сонымен қатар жаңа Конституция жобасында мемлекет дамуының басты қағидаттарының бірі ретінде қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылық ерекше аталып өтеді. Қазақстан – көпэтносты және көпконфессиялы мемлекет ретінде өзінің даму жолында этносаралық және конфессияаралық татулықты басты құндылық ретінде қалыптастырды. Ел ішіндегі бірлік пен келісім – мемлекет тұрақтылығының, әлеуметтік дамудың және экономикалық өркендеудің негізгі кепілі болып табылады. Осы құндылықтардың Негізгі заңда нақты бекітілуі қоғамдағы өзара сенімді нығайтып, елдің болашағына деген сенімді арттыра түседі.
Жаңа Конституция жобасында әлеуметтік мемлекет қағидаттары да кеңінен қарастырылған. Бұл – мемлекет азаматтарының лайықты өмір сүру деңгейін қамтамасыз етуге, әлеуметтік әділеттілікті қалыптастыруға және әрбір адамның мүмкіндігін толық жүзеге асыруына жағдай жасауға бағытталған маңызды ұстаным. Әлеуметтік қолдау жүйесінің жетілдірілуі, білім беру мен денсаулық сақтау салаларының дамуы, еңбек құқықтарының қорғалуы – осы қағидаттардың нақты көрінісі болып табылады.
Маңызды жаңалықтардың бірі ретінде экологиялық жауапкершілік мәселесінің Конституция деңгейінде қарастырылуы да ерекше мәнге ие. Қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету – бүгінгі таңда әлемдік деңгейдегі өзекті мәселелердің бірі. Қазақстан үшін де бұл бағыт стратегиялық маңызға ие. Табиғатты аялау, экологиялық мәдениетті қалыптастыру және келешек ұрпаққа таза қоршаған орта қалдыру – әрбір азаматтың ортақ міндеті.
Жаңа Конституция жобасында мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге бағытталған бірқатар нормалар да қарастырылған. Бұл билік тармақтарының өзара тепе-теңдігін қамтамасыз етуге, мемлекеттік органдардың тиімділігін арттыруға және халық алдындағы есептілікті күшейтуге бағытталған. Ашықтық пен әділеттілік қағидаттарының күшеюі мемлекеттік институттарға деген сенімді арттыра түседі.
Жалпы алғанда, Конституция жобасы – Қазақстан Республикасының құқықтық мемлекет ретінде одан әрі дамуына бағытталған кешенді әрі стратегиялық құжат. Ол қоғамның барлық салаларын қамтып, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етуге және ел бірлігін нығайтуға қызмет етеді. Мұндай маңызды құжатты талқылау және оны түсіну – әрбір азаматтың азаматтық жауапкершілігінің көрінісі.
Конституция – тек заңдар жиынтығы ғана емес, ол – мемлекеттің рухани өзегі, қоғамның даму бағытын айқындайтын бағдаршам. Сондықтан оның мазмұнымен танысу, ондағы өзгерістер мен толықтыруларды түсіну әрбір қазақстандық үшін аса маңызды. Себебі Конституцияның әрбір бабы азаматтардың күнделікті өміріне, олардың құқықтары мен міндеттеріне тікелей әсер етеді.
Бүгінгі таңда еліміз «Әділетті Қазақстан» құру жолында маңызды реформаларды жүзеге асырып келеді. Осы реформалардың негізінде Конституцияның жаңа жобасы да ерекше орын алады. Ол қоғамдағы әділеттілікті күшейтуге, заң үстемдігін қамтамасыз етуге және азаматтардың мемлекетке деген сенімін арттыруға бағытталған.
Менің ойымша, жаңа Конституция еліміздің өркендеуіне, тұрақты дамуына және халықаралық аренадағы беделінің артуына зор үлес қосады. Ең бастысы – ол әрбір азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, қоғамдағы бірлік пен келісімді нығайтуға және Қазақстанның жарқын болашағын қалыптастыруға қызмет етеді.
Конституцияны құрметтеу – бұл тек құқықтық міндет қана емес, сонымен қатар азаматтық мәдениеттің, патриотизмнің және елге деген сүйіспеншіліктің көрінісі. Сондықтан әрбір қазақстандық осы құжаттың мәнін терең түсініп, оның қағидаттарын өмірінде басшылыққа алуы тиіс.
“Ахысқа” түрік этномәдени бірлестігінің жетекшісі, аудандық депутат
Дургалова К.М.
