Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ермек Кенжеханұлы Жамбыл облысына жұмыс сапары барысында өңірдегі агроөнеркәсіптік кешеннің даму барысымен танысты. Сапар аясында қант саласын дамыту, қолданыстағы қайта өңдеу кәсіпорындарының өндірістік әлеуетін арттыру, сондай-ақ ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеп, қосылған құны жоғары өнім шығаратын жаңа өндіріс орындарын іске қосу мәселелері қаралды.
Вице-министрдің жұмыс сапарының негізгі бағыттарының бірі – Тараз қант зауытын жаңғырту жұмыстарының барысын бағалау болды. Сонымен қатар ол кәсіпорында қант қызылшасын қабылдау, сақтау және өңдеу үдерістерінің қалай ұйымдастырылғанын көріп, өндірістік нысандардың қазіргі жағдайымен танысты.
Тараз қант зауытының жұмысын қайта жандандыру – Жамбыл облысындағы қант өндірісін қалпына келтіру мен дамытуға бағытталған маңызды инвестициялық жобалардың бірі. Кәсіпорынды қайта іске қосу және өндірістік инфрақұрылымын жаңғырту жұмыстары өткен жылы басталған. Жобаны жүзеге асыру үшін 12,4 млрд теңге көлемінде жеке инвестиция тартылды.
Қазіргі уақытта зауыттың негізгі өндірістік нысандарындағы құрылыс-монтаж жұмыстары аяқталған. Кәсіпорынға қант қызылшасын қабылдау мен жууға, шикізатты өңдеуге, алынған шырынды тазарту және сүзуге, буландыру мен кристалдандыруға арналған технологиялық жабдықтар жеткізілген. Сондай-ақ қант кристалдарын ортадан тепкіш күш арқылы бөліп алатын арнайы қондырғылар да орнатуға дайындалған.
Бүгінде өндіріс орындарын толыққанды іске қосуға қажетті инфрақұрылымды дайындау жұмыстары жалғасып жатыр. Мемлекеттік қолдау аясында кәсіпорынның газ және электр энергиясымен қамтамасыз етілу қуатын арттыру мәселелері шешімін тапқан. Бұл өндірістің үздіксіз жұмыс істеуіне және технологиялық желілердің қажетті энергия ресурстарымен қамтамасыз етілуіне мүмкіндік береді.
Ал қант қызылшасын қабылдау жұмыстары бекітілген кестеге сәйкес жүргізілуде. Шикізатты уақытылы қабылдау мен өңдеу өндірістік науқанның тиімді ұйымдастырылуына тікелей әсер етеді. Осы тұрғыдан алғанда, зауыттың жаңғыртылуы өңірде өсірілетін қант қызылшасын жергілікті жерде өңдеу мүмкіндігін кеңейтпек.
Жоба толық аяқталғаннан кейін Тараз қант зауыты жылына 250 мың тоннаға дейін қант қызылшасын өңдей алады. Кәсіпорынның тәуліктік өндірістік қуаты 3 мың тонна шикізатты құрайды. Бұл зауыттың тұрақты жұмыс істеуіне, жергілікті шаруалардың өнімін өткізу мүмкіндіктерін арттыруға және ішкі нарықты отандық қантпен қамтамасыз етуге қосымша жағдай жасайды.
Қант өндірісіндегі жаңа инвестициялық жоба
Өңірде қант саласын дамытуға бағытталған жұмыстар Тараз қаласындағы кәсіпорынды жаңғыртумен ғана шектелмейді. Алдағы уақытта Байзақ ауданында жылына 1 млн тоннадан астам қант қызылшасын өңдеуге қауқарлы жаңа қант зауытын салу жоспарланып отыр.
Бұл жоба жүзеге асқан жағдайда Жамбыл облысының қант өндірісіндегі мүмкіндіктері едәуір кеңейеді. Жаңа кәсіпорын өңірдегі ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін тұрақты өткізу нарығын қалыптастыруға, қант қызылшасы алқаптарын ұлғайтуға және қайта өңдеу саласындағы өндірістік қуаттарды арттыруға ықпал етуі мүмкін.
Дегенмен қант өнеркәсібінің тұрақты дамуы тек зауыттардың өндірістік қуатына байланысты емес. Ең алдымен, кәсіпорындарды қажетті көлемдегі сапалы шикізатпен үздіксіз қамтамасыз ететін тұрақты ауыл шаруашылығы базасын қалыптастыру қажет. Осыған байланысты қант қызылшасын өсіру көлемін арттыру, шаруашылықтарды қолдау және заманауи агротехнологияларды енгізу мәселелері ерекше маңызға ие.
Биыл Жамбыл облысында қант қызылшасы 9,9 мың гектар алқапқа егілді. Алдын ала болжам бойынша, өңір диқандары 450 мың тоннаға жуық өнім жинауы мүмкін. Орташа өнімділік гектарына 100 тоннаға дейін жетеді деп күтілуде.
Бұл көрсеткіштер облыстың қант қызылшасын өсіру бағытындағы әлеуетін көрсетеді. Сонымен қатар шикізат көлемінің артуы өңдеу кәсіпорындарының жұмысын тұрақтандыруға, ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп арасындағы өндірістік байланысты нығайтуға мүмкіндік береді.
Шикізаттан дайын өнімге дейін: жүгеріні терең өңдеу жобасы
Жамбыл облысының агроөнеркәсіптік кешеніндегі тағы бір маңызды бағыт – ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу. Осы мақсатта Шу ауданында жүгеріні терең өңдейтін жаңа зауыт салу жобасы қолға алынбақ.
Жаңа кәсіпорын заманауи әрі қалдықсыз технологияларды пайдалана отырып, аминқышқылдар, крахмал және глюкоза өндіруге маманданады. Жобаның бірінші кезеңінде жылына 500 мың тоннаға дейін жүгері өңдеу жоспарланып отыр. Алдағы уақытта өндіріс көлемін кезең-кезеңімен ұлғайтып, кәсіпорынның қуатын жылына 3 млн тоннаға дейін жеткізу көзделген.
Мұндай өндіріс орындарының іске қосылуы ауыл шаруашылығы өнімдерін тек бастапқы шикізат ретінде сатумен шектелмей, олардан өнеркәсіптік маңызы бар дайын өнімдер шығаруға жол ашады. Әсіресе жүгеріні терең өңдеу арқылы алынатын өнімдер азық-түлік, фармацевтика және басқа да өндірістік салаларда пайдаланылуы мүмкін.
Сонымен қатар жоба өңірдегі жүгері өсіруші шаруашылықтардың өнім өткізу мүмкіндігін кеңейтіп, ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп арасындағы кооперацияны дамытуға жағдай жасайды. Өндірістік кәсіпорындардың көбеюі жаңа жұмыс орындарының ашылуына, мамандарға деген сұраныстың артуына және жергілікті экономиканың әртараптануына ықпал етеді.
Қазақстанда ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеудің алты ірі жобасы жүзеге асырылады
Ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу бағытындағы жұмыстар тек Жамбыл облысымен шектелмейді. Жалпы республика көлемінде осы салада алты ірі инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспарланған.
Аталған жобалардың жиынтық өндірістік қуаты жылына 6 млн тоннаға дейін ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеуге мүмкіндік береді. Жаңа кәсіпорындар негізінен бидай, жүгері және басқа да ауыл шаруашылығы дақылдарын терең өңдеуге бағытталады. Барлық өндірістік нысанды 2029 жылдың соңына дейін пайдалануға беру көзделіп отыр.
Бұл бастамалар еліміздің агроөнеркәсіптік кешеніндегі өндірістік тізбекті кеңейтуге бағытталған. Яғни шаруалар өсірген өнімді тек шикізат күйінде сатпай, оны бірнеше технологиялық кезеңнен өткізіп, нарықта сұранысқа ие дайын тауарға айналдыруға басымдық берілмек.
Осылайша, қайта өңдеу кәсіпорындарын жаңғырту мен жаңа өндіріс орындарын салу ауыл шаруашылығының экономикалық тиімділігін арттыруға, отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге және экспорттық мүмкіндіктерді кеңейтуге негіз болады.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеудің стратегиялық маңызына тоқталған Ермек Кенжеханұлы бұл бағыт Мемлекет басшысының Қазақстан халқына арнаған Жолдауында белгіленген басым міндеттердің бірі екенін атап өтті.
«Мемлекет басшысы Қазақстан халқына арнаған Жолдауында ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеуді дамыту қажеттігін ерекше атап өтті. Бұл – тұтас агроөнеркәсіптік кешеннің тиімділігін арттырудағы стратегиялық маңызы зор бағыт. Біздің міндетіміз – ауыл шаруашылығы өнімдерінің басым бөлігі шикізат күйінде сатылатын модельден біртіндеп арылып, қосылған құны жоғары дайын өнім шығаратын заманауи өндіріс орындарын қалыптастыру. Ол үшін инвестиция тарту, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғырту, озық технологияларды енгізу және жаңа өңдеу қуаттарын іске қосу қажет. Мұндай жобалар отандық шаруалардың мүмкіндіктерін арттырып қана қоймай, өнеркәсіп өндірісінің өсуіне, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға және қазақстандық өнім экспортының артуына берік негіз қалайды», – деді вице-министр.
Жалпы, Жамбыл облысында жүзеге асырылып жатқан және жоспарланған инвестициялық жобалар өңірдің агроөнеркәсіптік әлеуетін арттыруға бағытталған. Тараз қант зауытын жаңғырту, Байзақ ауданында жаңа қант кәсіпорнын салу және Шу ауданында жүгеріні терең өңдеу өндірісін ашу бастамалары ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің өзара байланысын нығайтуға мүмкіндік береді.
Алдағы кезеңде аталған жобалардың толық іске асуы шикізат өндіруден бастап дайын өнім шығаруға дейінгі өндірістік тізбекті қалыптастыруға ықпал етпек. Бұл өз кезегінде өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттырып, ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің табыс көздерін кеңейтуге және отандық азық-түлік өндірісінің дамуына жаңа серпін беруге бағытталған.
