5 қыркүйек – Қазақстан халқының Тілдері күніне орай Меркі ауданында аудандық мекеме қызметкерлерінің қатысуымен «Тіл – ұлттың жаны» тақырыбында аудандық байқау ұйымдастырылды. Тағылымды шараның негізгі мақсаты – мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру, қазақ тілін құрметтеуге үндей отырып, тіл мәдениетін қалыптастыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу және мемлекеттік мекеме қызметкерлерінің шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Тіл – адамзат өркениетінің ең ұлы құндылықтарының бірі. Ол адамдар арасындағы қарым-қатынастың ғана құралы емес, ұлттың болмысын, дүниетанымын, тарихи жадын, салт-дәстүрі мен рухани мұрасын сақтайтын маңызды құндылық. Әр халықтың ғасырлар бойы қалыптасқан өмір тәжірибесі, табиғатқа, қоғамға және адамға деген көзқарасы ең алдымен оның тілінде көрініс табады. Сондықтан ана тілін сақтау – өткенді құрметтеу болса, оны дамыту – болашақ алдындағы жауапкершілік.
Қазақ тілі – халқымыздың сан ғасырлық тарихымен бірге жасасып келе жатқан рухани қазына. Ұлы даланың кеңістігінде қалыптасқан ұлттық мәдениет пен салт-дәстүр, шешендік өнер мен мақал-мәтелдер, жыр-дастандар мен әдеби мұралар ана тіліміз арқылы бүгінгі ұрпаққа жетіп отыр. Тілдің бойында халықтың мінезі, ойлау жүйесі, дүниені қабылдауы мен ұлттық ерекшелігі сақталған. Осы тұрғыдан алғанда, мемлекеттік тілді меңгеру мен оның қолданыс аясын кеңейту – елдің рухани тұтастығын нығайтудың маңызды бағыттарының бірі.
Байқауға ауданның 8 командасы қатысып, өздерінің тіл білімін, шешендік өнерін, тапқырлығы мен шығармашылық қабілеттерін ортаға салды. Қатысушылар түрлі тапсырмалар арқылы қазақ тілінің байлығы мен көркемдігін, сөз мәдениетінің ерекшеліктерін және ұлттық дүниетанымның тілдегі көрінісін таныта білді. Әр команда өз өнері арқылы мемлекеттік тілге деген құрметін көрсетіп, тілдің қоғамдағы маңызын шығармашылық тұрғыда жеткізуге тырысты.
Байқау барысында қатысушылардың тек тілдік сауаттылығы ғана емес, ойды жүйелі жеткізуі, сөз саптауы, көпшілік алдында өзін ұстауы, тапқырлығы мен шығармашылық ізденісі де назарға алынды. Себебі тіл мәдениеті – адамның жалпы мәдениетінің маңызды көрсеткіштерінің бірі. Ойын анық әрі сауатты жеткізе білу, сөзді орнымен қолдану, тыңдаушыға құрметпен қарау – күнделікті қызметте де аса қажетті қасиеттер.
Тіл мәдениеті дегеніміз – сөзді дұрыс қолданумен ғана шектелмейді. Ол адамның ойлау мәдениетімен, қарым-қатынас әдебімен және қоғам алдындағы жауапкершілігімен тығыз байланысты. Әсіресе мемлекеттік қызмет пен қоғамдық ортада сауатты сөйлеу, ресми тіл нормаларын сақтау, азаматтармен қазақ тілінде еркін қарым-қатынас орнату – мемлекеттік тілдің беделін арттыруға ықпал ететін маңызды факторлар.
Байқау қорытындысы бойынша Бас жүлдені №44 жалпы білім беретін мектеп-гимназиясы иеленді. І орын №17 жалпы білім беретін мектеп-гимназиясына берілді. ІІ орынға №39 жалпы білім беретін мектеп-гимназиясы мен №9 Меркі мектеп-лицейі лайық деп танылды. Ал ІІІ орынды Жастар ресурстық орталығы мен №9 Меркі колледжі өзара бөлісті.
Байқаудың әділ бағасын беріп, қатысушылардың өнерін саралаған қазылар алқасының құрамында «Меркі тынысы» газетінің бас редакторы Әлихан Нұралиев, «Меркі медиа орталығының» басшысы Қазыбек Камалов және Жамбыл облысы әкімдігінің ақпарат және қоғамдық даму басқармасы «Қоғамдық келісім» мекемесінің Меркі аудандық маманы Назерке Жаныкулова болды.
Тіл – ұлттың рухын, тарихын, салт-дәстүрі мен мәдениетін ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін алтын көпір. Ұлттық құндылықтардың ұрпақ санасында сақталуы да тілдің өміршеңдігімен тікелей байланысты. Мәселен, халқымыздың «Бірлік болмай, тірлік болмас», «Өнер алды – қызыл тіл», «Тіл тас жарады, тас жармаса бас жарады» сынды мақал-мәтелдерінің өзінен-ақ сөздің қадірі мен тілдің қоғамдағы орны айқын аңғарылады. Қазақ халқы ежелден сөз өнерін ерекше бағалап, шешендік өнерді адам тәрбиесінің маңызды бөлігі санаған.
Қазақтың дәстүрлі қоғамында билер мен шешендердің ел арасындағы дауды бітіммен шешіп, халықты бірлікке шақыруы – сөздің қоғамдық күшін көрсететін тарихи мысалдардың бірі. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би секілді тарихи тұлғалардың өнегелі сөздері бүгінгі күнге дейін халық жадында сақталып келеді. Бұл – тілдің тек қарым-қатынас құралы емес, елдің қоғамдық ойы мен рухани дүниесін қалыптастыратын күш екенін көрсетеді.
Бүгінде мемлекеттік тілдің қоғамдағы қолданыс аясын кеңейту – баршаға ортақ міндет. Тілді дамыту тек білім беру саласының немесе тіл мамандарының жұмысы емес. Ол отбасыдан бастап білім беру ұйымдарында, мемлекеттік мекемелерде, қоғамдық ортада, мәдениет пен ақпарат кеңістігінде жүйелі түрде жүзеге асуы қажет. Әр азаматтың қазақ тілін құрметтеуі, оны үйренуге және күнделікті өмірде қолдануға ұмтылуы мемлекеттік тілдің дамуына өзіндік үлес қосады.
Мемлекеттік тілдің мәртебесін көтерудің бір жолы – оны мәжбүрлі міндет ретінде емес, елді біріктіретін ортақ құндылық ретінде таныту. Тілге деген құрмет ең алдымен оны күнделікті өмірде қолданудан басталады. Қазақ тілінде еркін сөйлесу, сауатты жазу, көркем әдебиет оқу, ұлттық өнер мен мәдениетке қызығушылық таныту арқылы әр адам тілдің дамуына үлес қоса алады.
«Тіл – ұлттың жаны» байқауы да осы мақсатқа бағытталған мазмұнды шаралардың бірі болды. Байқау қатысушылары мемлекеттік тілге деген құрметін танытып қана қоймай, қазақ тілінің байлығы мен көркемдігін, оның адам мен қоғам өміріндегі маңызын өз өнерлері арқылы көрсете білді.
Мұндай іс-шаралар қызметкерлердің тілдік сауаттылығын арттырумен қатар, мемлекеттік тілдің мәртебесін насихаттауға, ұлттық құндылықтарды кеңінен дәріптеуге және қоғамда тілге деген құрметті қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сонымен бірге шығармашылық байқаулар адамдарды ізденуге, білімін толықтыруға, көпшілік алдында еркін сөйлеуге және өз ойын мемлекеттік тілде сауатты жеткізуге ынталандырады.
Тіл – өткен мен бүгінді жалғап, болашаққа жол бастайтын рухани көпір. Ана тілімізді құрметтеу – ұлттың тарихын, мәдениетін және рухани мұрасын құрметтеу деген сөз. Ал мемлекеттік тілдің болашағы оның күнделікті қолданысына, оған деген қоғамдық сұраныс пен әр азаматтың жауапкершілігіне байланысты.
Сондықтан тіл мерекесі аясында ұйымдастырылған «Тіл – ұлттың жаны» байқауы мемлекеттік тілдің маңызын тағы бір мәрте айқындап, тілге деген құрметті арттыруға, ұлттық құндылықтарды дәріптеуге және мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтуге бағытталған маңызды бастама болды. Тілді сақтау мен дамыту – бүгінгі ұрпақтың ғана емес, келер ұрпақ алдындағы ортақ парызы. Себебі ұлттың рухы мен елдің бірлігі ең алдымен оның тілі арқылы танылады.
